Wislawa Szymborska
Afgelopen woensdag overleed de bekende Poolse dichteres Wislawa Szymborska. Nadat ze in 1996 de Nobelprijs voor literatuur kreeg, verwierf ze ook in Nederland bekendheid. In haar gedichten ontbreekt het groot vertoon. Haar taal lijkt haast alledaags, maar ze gebruikte beelden die beklijven omdat ze dieper reiken dan je aanvankelijk dacht. Ik eer haar hier met het citeren van een gedeelte van haar gedicht 'Over de dood, zonder overdrijving':
Gevoel voor humor heeft hij niet
en hij weet niets van sterren en bruggen,
van weven, mijnbouw en landbouw,
van scheepsbouw en taarten bakken.
In onze gesprekken over de dag van morgen
komt hij met zijn laatste woord,
dat nooit ter zake is.
Hij is zelfs niet goed
in wat rechtstreeks met zijn vak te maken heeft:
een graf delven,
een kist timmeren,
de rommel opruimen.
Druk bezig met doodmaken
doet hij het klungelig,
zonder systeem en routine.
Alsof hij het bij elk van ons nog leren moet.
Het gedicht laat dan vervolgens zien hoe de dood altijd achterop is bij het leven. Het leven is niet te stuiten. Overal en altijd ontstaan er nieuwe wezens en nieuwe planten. Zelfs onze hulp aan de dood - door oorlog en revoluties – legt geen gewicht in de schaal. Het gedicht vervolgt dan:
Wie beweert dat hij almachtig is,
levert zelf het levende bewijs:
almachtig is hij niet
Er is geen leven dat nooit,
al was het maar een ogenblik,
onsterfelijk is geweest.
De dood
komt altijd dat ene ogenblik te laat.
Vergeefs rukt hij aan de knop
van de onzichtbare deur.
Wat iemand achter zich heeft,
kan hij nooit terugnemen.
Dat laatste geldt ook voor de gedichten die Szymborska ons naliet: de dood kan ze niet terugnemen. We zullen ze blijven lezen. Dat haar ziel moge rusten in de vrede die alle woorden en begrippen te boven gaat.
(Het gedicht komt uit: Wislawa Szymborska, Uitzicht met zandkorrel: Een keuze uit de gedichten)
