Columns

Afscheid van Jan Wolkers (53)

Toen ik zelf ging schrijven en mijn eerste verhaal publiceerde, schreef men dat ik om zo’n gaaf verhaal te kunnen schrijven vele jaren in stilte geoefend moest hebben. Niets was minder waar, maar ik liet het maar zo. Hoe had ik kunnen uitleggen dat mijn voorbereiding op het schrijverschap eigenlijk prenataal een aanvang had genomen. Dat ik tot mijn zeventiende jaar, toen ik het ouderlijk huis verliet, niet zozeer gesticht was door een heilsboodschap als wel onderwezen in de wetten van dramaturgie, poëzie en dialoog. […] Maar dat ik door de bijbel, door die godsdienstige opvoeding, geleerd heb om alles zinvol te beleven en te zien. Om te leven alsof ik onsterfelijk ben terwijl ik me er terzelfder tijd van bewust ben dat ik ieder moment in de aarde weg kan zakken om voor eeuwig tot stof terug te keren.

Bovenstaande woorden zijn het slot van een essay dat Jan Wolkers schreef over de Bijbel. Vanmiddag heeft Nederland afscheid genomen van Wolkers. Ook ik.

Ik zie mezelf nog zitten, op mijn kamertje in het ouderlijk huis, lezend in de boeken van Wolkers. Ik was een jaar of veertien. ‘Turks fruit’ was nog net niet verschenen, maar Wolkers was wel al controversieel. Ik verslond zijn verhalen en romans. Nooit meer heeft een schrijver mij zo geboeid als toen. De directe taal. De gebeeldhouwde zinnen. De vrijmoedige en ontroerende passages. De grote thema’s van het leven: dood, liefde en seks. Hij schreef erover zoals hij sprak: recht voor z’n raap. Er ging een wereld voor mij open!

Later toen ik studeerde (ik was zeventien) lag ‘Turks fruit’ op mijn leestafel. Toen mijn ouders eens op bezoek kwamen, zag mijn vader het liggen. ‘Lees jij zulke boeken!?’ vroeg hij verontwaardigd. Dat begreep ik. De openhartige taal waarmee Wolkers de liefde tussen man en vrouw in dat boek beschreef is aan velen niet besteed. Maar ik waardeerde zijn openheid en eerlijkheid omtrent dit thema. Een openheid die in kerken toen vaak ver te zoeken was.

Ik ben hem altijd blijven lezen. Daarom weet ik dat het imago van Wolkers, als zou hij alleen over seks kunnen schrijven, eenzijdig is. Het grote thema in zijn werk is de vergankelijkheid. Hij heeft prachtige boeken geschreven over de dood van zijn dochtertje, van zijn broer, van zijn vader en van zijn moeder. Vaak doorspekt van Bijbels gedachtegoed. En later volgde er de onnavolgbare essays waarin hij ook de loftrompet stak over de Bijbelse opvoeding die hij had genoten.

Daarom was ik blij dat minister Ronald Plasterk (uitgerekend hij!) vanmiddag tijdens de afscheidsbijeenkomst een stuk uit het Bijbelboek Prediker las, en wel: hoofdstuk 11, 6-8 en 12, 2-8. Lees het eens. Het sluit helemaal aan bij het aangehaalde citaat. Het is een les voor iedereen. Geen Bijbel in huis? Schaf er dan één aan. Jan Wolkers had zijn Bijbel standaard naast zijn typemachine liggen, zoals hij ooit tijdens een Tv-gesprek liet zien.