Columns

Jezus een ware econoom?

Voor CDA-econoom Lans Bovenberg is Jezus een ware econoom. Dat beweert hij althans in een interview in dagblad Trouw. Met het najagen van een welbegrepen eigenbelang is niets mis, zo horen we uit de mond van Bovenberg. Jezus deed dat ook toen hij zijn kruis opnam. ‘Het was een hoge prijs, maar de baten wogen op tegen de kosten. Jezus was een ware econoom.’

Er zijn nogal wat mensen die over deze woorden zijn gevallen. De vergelijking tussen Jezus en de economie van het welbegrepen eigenbelang zou stuitend zijn. Ook mijn haren gingen overeind staan. Maar waarom eigenlijk, vroeg ik mezelf af. Heeft Jezus dan niets met economie te maken? Was hij er te heilig voor?

Het antwoord luidt ontkennend. Jezus gebruikte in zijn onderwijs beelden uit de economie van zijn dagen. Neem bijvoorbeeld Lucas 14, 28-30. Daar gebruikt Jezus het beeld van een calculerende bouwondernemer: voordat hij begint aan de bouw berekent hij eerst de kosten. Jezus deed ook uitspraken over het betalen van belasting: ‘Geef dan wat van de keizer is aan de keizer.’ En ons dagelijks brood gaf hij een plaats in het Onze Vader.

Maar maakt dat Jezus tot een calculerende econoom? Nee, natuurlijk niet. Het genoemde voorbeeld uit Lucas gebruikte Jezus juist voor de boodschap dat van zijn volgelingen gevraagd wordt om afstand te doen van hun bezittingen! Met andere woorden: bedenk van te voren wel wat dit volgelingschap kost – bezint eer ge begint. En de opmerking over de belasting heeft een ironische teneur. En het dagelijks boord krijgt wel een plek in het Onze Vader, maar wel ons dagelijks brood, en dus niet ons brood voor morgen, laat staan het brood voor na ons pensioen (het terrein waar Bovenberg expert is). 

Daarnaast zijn er genoeg voorbeelden te noemen die laten zien dat Jezus veel méér op het oog had dan alleen eigenbelang. De Bergrede bijvoorbeeld, waarin Jezus zijn volgelingen leerde dat zij meer moesten doen dan het gewone: je vijand liefhebben, optrekken met een ander, je linkerwang toekeren. ‘Is het een verdienste als je liefhebt wie jou liefheeft? Dat doen de tollenaars ook’ (Matteüs 5, 46).

Alle genoemde voorbeelden laten zien dat Jezus nu juist niet inpasbaar is in onze economie. Dat maakt zijn boodschap ook zo hinderlijk en zijn woorden zo verschroeiend. Had hij nu maar gezegd: ‘Wee u, gij hoeren.’ Dat hadden wij begrepen. Maar dat zei hij niet. Wel: ‘Wee u, gij rijken.’ Hij blijft een vreemde eend in de bijt van de westerse economie. 

Misschien dat Bovenberg bij zijn beeld gedacht heeft aan het woord van Paulus dat Christus ons heeft vrijgekocht (1 Korintiërs 7, 23). Paulus gebruikt in die tekst de slavenmarkt uit zijn dagen als beeld voor het nieuwe leven van gelovigen: wij zijn als slaven die zijn vrijgekocht door Christus. Maar dat maakt Christus nog niet tot econoom. Het verschil tussen het beeld van Bovenberg en dat van Paulus is dat Paulus een metafoor gebruikt en Bovenberg een illustratie bedenkt. Een illustratie is een plaatje bij zelfbedacht betoog; in een metafoor gaat het om een in een beeld opgevangen geheim. In dit geval: het geheim van grenzeloze liefde.