Columns

Er zij licht

Oudtestamenticus Ellen van Wolde heeft een steen in de vijver van christelijk Nederland geworpen. Althans, dat denk zij zelf. Ze beweert dat de eerste zin van de Bijbel niet moet luiden: ‘In het begin schiep God hemel en aarde’, maar: ‘In het begin scheidde God hemel en aarde.’ Dat lijkt slechts een kwestie van woorden, maar er zit veel aan vast. Om het belangrijkste te noemen: de kwestie of God nu alles uit het niets heeft geschapen of niet. Van Wolde denkt het laatste.

Toch is de ontdekking van Van Wolde niet nieuw. Ik kreeg deze versie al in de collegebanken van de zeventiger jaren van de vorige eeuw te horen. En al bij de theoloog Noordmans, die leefde van 1871 tot 1956, is te lezen: ‘Scheppen is geen vormen maar scheiden’.

Ellen van Wolde legt dus niet iets nieuws op tafel. Daar is de laatste dagen ook al door anderen op gewezen. Aan zo iemand vroeg een interviewer: ‘Is dat niet elitair, dat andere inzicht in een geheide tekst afdoen met: dat wisten wij al?’ Maar ik zou niet weten wat daar elitair aan is. Als het goed is hebben ook kerkgangers die klok weleens horen luiden. Kijk bijvoorbeeld op deze site maar eens naar de preken van 31 juli 2005 en 19 juli 2009.

In die preken wijs ik er overigens op dat Genesis 1 niet de enige scheppingsvoorstelling is. In Genesis 2 is sprake van een tweede verhaal. En verderop in het Oude Testament kom je weer andere scheppingsvoorstellingen en uitspraken over de schepping tegen. Uitspraken aan de hand waarvan andere geleerden dan Van Wolde overigens beweren dat het woord ‘scheiden’ in Genesis 1 toch opgevat moet worden als ‘scheppen’.

Dat neemt niet weg dat in het eerste scheppingsverhaal ‘scheiden’ een belangrijk motief is. Daar heeft Ellen van Wolde een belangrijk punt. Het licht wordt gescheiden van de duisternis, de dag van de nacht en het water van het droge. Maar er lijken in Genesis ook zaken tot aanzijn te worden geroepen. Het licht bijvoorbeeld. ‘God zei: ‘Er moet licht komen’ en er was licht.’ Eerst was het er niet en opeens is het er wel. Misschien dat professor Van Wolde daar haar licht (!) nog eens over wil laten schijnen.

Voor het overige krijg ik wel eens een beetje genoeg over dat geneuzel over Genesis en het ontstaan van de schepping. Het lijkt de aandacht weg te nemen van de vraag waar het met de schepping naartoe moet. Die vraag is belangrijk genoeg. Voor we het weten vallen we terug in het donker van voorheen.