Columns

Afbraakapostelen

Het was vanmorgen zelfs voorpaginanieuws: veel liederen van Huub Oosterhuis worden door Rooms-katholieke censors uit het kerkelijk repertoire geschrapt. Zelfs toppers als ‘Licht dat ons aanstoot’ en ‘De steppe zal bloeien’ vinden geen genade meer in de ogen van de kerkelijke keurmeesters. Dat uitgerekend deze liederen tot de meest geliefde van het kerkelijk publiek behoren zal hen een worst wezen: ze voldoen niet aan de kerkelijke norm.

Nu moet ik eerlijk zeggen dat ik de teksten van Oosterhuis ook weleens ondoorgrondelijk vind. Naar mijn gevoel zijn het soms meer de melodieën die raken dan de teksten zelf. Neem zo’n lied als ‘Licht dat ons aanstoot’ (u kunt het vast wel vinden op Google als u de titel intypt). Het tweede couplet is van grote schoonheid, maar in de derde strofe staat een zin die ik nog altijd niet begrijp: ‘Taal zal alleen verwoesting zaaien / en van ons doen geen daad beklijft’. Na talloze malen deze regel meegezongen te hebben is het mij nog steeds een groot raadsel wat ik nu daar precies zing.

De liederen van Oosterhuis worden weleens meer gekenmerkt door degelijke pseudopoëzie. Michel van der Plas (die overigens samen met Oosterhuis prachtige bewerkingen van de Psalmen schreef) heeft onze Huub op dit punt weleens op de hak genomen. Hij schreef een parodie op een Oosterhuislied met daarin de volgende strofe: 'Morgen misschien wordt er geboren, / ademt een vogel in wie weet / lullenderwijs zomaar wat woorden / over wat mensen van wat heet.'

De sterrenstatus van Oosterhuis is dus weleens overdreven. In de jaren zeventig van de vorige eeuw deed al de volgende variant op een Bijbeltekst de ronde: ‘Maak van mijn Huis geen Oosterhuis.’ Want Oosterhuis kent vele volgelingen. Net als overigens Willem Barnard, wiens werk bij bewonderaars ook de status van onaantastbaarheid heeft. Toch kent ook zijn oeuvre zwakke plekken. De eerwaarde Willem gebruikt bijvoorbeeld het woord 'zaad' wel heel erg veel in zijn liederen. Het kan dus – wil ik maar zeggen - af en toe wel wat kritischer.

Dus – zou je denken – die kerkelijke keurmeesters zullen dan inderdaad weleens wat liederen schrappen die poëtisch niet al te sterk zijn. Maar nee hoor, daar gaat het hen helemaal niet om. Hun meetlat is de theologische en dogmatische zuiverheid. Zo ontdekten zij dat in de liederen het woord ‘God’ soms niet voorkomt. Foei! En: veel liederen zijn ‘multi-interpretabel’. Ja, dat is natuurlijk ook gevaarlijk! De waarheid is immers maar voor één uitleg vatbaar: voor die van Rome. En: in de liederen van Oosterhuis gaat het wel heel erg veel over gerechtigheid. Nou, dat kan natuurlijk helemaal niet, want daar lees je in de Bijbel nauwelijks over!

Voor het geval dat: ik bedoel mijn commentaar natuurlijk ironisch. Het is de heren niet alleen te verwijten dat zij zich niets gelegen laten liggen aan de kerkgangers, zij hebben kennelijk ook nog eens geen verstand van de zaak zelf. Liederen horen poëtisch van gehalte te zijn en poëzie duidt meer dan dat ze beschrijft. Echte poëzie kent ook altijd meerdere betekenislagen. Kerkliederen zijn dan ook geen op rijm gezette dogmatiek. Het is misschien juist andersom: lees de dogma’s van de kerk nu eens niet als een eenduidige waarheid, maar als het meest diepgravende poëtische spreken dat de kerk over God in huis heeft. Maar nee hoor, het wordt weer een zaak van slikken of stikken. Daar heb ik maar één woord voor, zie boven.