Columns

Gemeenteonderhoud

Gemeenteopbouw is het theologische vak of de kerkelijke praktijk die zich bezighoudt met … ja, de opbouw van de gemeente, moet ik dan eigenlijk zeggen omdat er geen ander woord voor is. Het gaat immers om gemeenteopbouw. Maar ik heb steeds meer moeite met dat woord gekregen.

'Gemeenteopbouw' suggereert dat een kerkelijke gemeente het resultaat kan zijn van een doelgerichte inspanning. De gemeente zou maakbaar zijn. Net zoals een gebouw of brug maakbaar is. Je hebt een plan nodig en vervolgens voer je nauwgezet dat plan uit. Zoals een uitvoerder en de bouwvakkers de tekening van de architect of bouwkundige uitvoeren.

Maar de ervaring leert mij dat dit het verkeerde beeld is voor een kerk. Het werken in en aan een gemeente is meer vergelijkbaar met het onderhouden van een tuin dan met het werk op de steiger. Een tuin is ook wel maakbaar, maar slechts tot op bepaalde hoogte. Iedere tuinier weet dat een tuin ook zichzelf vormt.

In mijn vorige tuin had ik elke zomer rijk bloeiende lupines staan. Die wilde ik ook in onze tuin in Papendrecht. Maar ik heb het een aantal jaren achtereen tevergeefs geprobeerd. Hoe goed ik ze ook verzorgde, telkens verpieterden ze of kwamen een volgende zomer niet meer op. Een deskundige zal wel precies weten waarom. Maar ik houd het hier op: de lupine kon in mijn nieuwe tuin niet aarden. De grond is ongeschikt of het licht valt niet goed of er stonden verkeerde planten in de buurt of…nou ja, wat het ook zij: de lupine wilde niet.

Zo is het ook met een kerkelijke gemeente. Ik heb weleens de fout gemaakt om zaken die in andere gemeenten aansloegen, ook in een nieuwe gemeente in te willen voeren. Soms lukt dat meteen, soms totaal niet. Zo bleken interactieve elementen in een kerkdienst die elders met enthousiasme werden ontvangen, in een andere gemeente verkramping op te roepen. ‘Daar komt hij weer met die microfoon!’ zag ik mensen denken en ze doken weg. Daar was ik weleens verbaasd over en ook teleurgesteld: ze willen toch eens wat anders, zeggen ze? Maar het beeld van de lupine heeft mij bevrijd.

Een gemeente is niet maakbaar. Ze is een organisch en complex geheel. Je moet wel planten en bemesten en snoeien en begieten. Maar je moet ook deze 'tuin' al doende leren kennen en leren werken met haar eigen karakter. Je moet het resultaat van je inspanningen onder ogen zien en daarop inspelen. Je werkt met levend materiaal dat een eigen aard en ritme kent. Wie daar – in tuin of kerk - geen rekening mee houdt, roept teleurstelling op. Bij zichzelf en anderen.

Het beeld van de tuin verduidelijkt ook waarom het, ondanks alle ‘bouwactiviteiten’, in het algemeen niet zo wil lukken met de kerk in onze tijd: we beleven een slecht seizoen, het weer zit niet mee. Planten komen niet tot bloei of sterven af. Dat is geen vrijbrief om niets te doen. Integendeel, het werk aan een gemeente is nooit af (ook een parallel met tuinieren!). Maar er is een grens aan ons vermogen, en die wordt gevormd door de factoren die wij niet naar onze hand kunnen zetten. Daarmee rekening houden kan een ontspannende gedachte zijn.