Columns

Zuinig met verdwijnend geloof

Zoals de zendelingen eens behoedzaam omgingen met verschijnend geloof, zo moeten wij behoedzaam omgaan met verdwijnend geloof -. De gedachte is niet van mezelf, maar van Nico ter Linden. Ik vond hem in het nieuwste boek van Ter Linden (zie voor een bespreking de boekenrubriek op deze site).

Voor mij was het een oogopener. Als pastor behoor je je werk op te vatten als een manier om zorgvuldig om te gaan met verminderend geloof. Er zit in die opvatting een element van aanvaarding: er is twijfel en leegloop, maar het is niet anders. Dat realisme ontbreekt nog weleens in religieuze kringen. Het tij kan en moet gekeerd, is nog weleens de onuitgesproken gedachte achter veel missionaire plannen en ideeën over gemeenteopbouw: de leegloop kan bestreden worden.

Of er wordt gezegd dat de mensen wel minder kerkelijk worden, maar niet minder religieus. Met andere woorden: het valt nog wel mee. Of er wordt gewezen op geloofsgemeenschappen die nog wel groeien, en dus moeten we het aanpakken zoals dáár gebeurt. Maar Ter Linden rekent zich niet rijk. Hij spreekt heel nuchter over verdwijnend geloof. We boeren achteruit. Christenen vormen een kleiner wordende minderheid in ons deel van de wereld.

Maar tegelijk legt hij zich daar niet apathisch bij neer, zo van: het is niet anders, laten we de handdoek maar in de ring gooien. Nee, hij is als een zeiler die wind tegen heeft, maar tegelijk weet dat hij moet zeilen met de wind van vandaag. En dat moet hij van zichzelf zo goed mogelijk doen. En anderen ook. En dat doen we door behoedzaam om te gaan met wat er nog aan geloof onder de mensen is.

Daarmee zijn de zendelingen van vroeger het voorbeeld. Ook zij moeten we eens het gevoel hebben gehad: het heeft geen zin, laten we maar stoppen. Maar dat deden ze niet. Integendeel, elk ontspruitend sprietje geloof werd gekoesterd en beschermd. Zoals zij het werk van het evangelie begonnen, zo moeten wij het afmaken – met dezelfde toewijding. Zij bleven op hun post, wij ook.

Ooit las ik van dezelfde Ter Linden een artikel waarin hij het begin van het boek Samuël aanhaalde. Daar staat dat ten tijde van Samuëls jeugd zelden nog woorden van God klonken en er braken geen visioenen meer door. Perioden van neergaande lijnen zoals de onze zijn er kennelijk meer geweest, concludeerde Ter Linden. Het geloof kent dus seizoenen. Welnu, stelde hij vast, dan is het nu winter.

Dat is heilzaam realisme. Wij kunnen de lente niet uit de grond stampen. We kunnen ons wel verwonderen over wat er nog wel bloeit en vervolgens onze hand beschermend houden om elkaars kwetsbare geloof.