Columns

De voorbereiding van een uitvaart

Een dominee begraaft met een zekere regelmaat mensen (klinkt wat cru, maar zo heet het in het vakjargon). Steeds meer eigenlijk, want de bevolking vergrijst en daarom worden de mensen gemiddeld wel steeds ouder, maar op een zeker moment is er geen houden meer aan. Dan gaat ieder mens ‘de weg van alle vlees’, zoals de Bijbel het uitdrukt. En dan volgt een begrafenis of crematie.

Ik heb er tientallen gedaan. In de loop der tijd heb ik veel zien veranderen in de gebruiken. Als ik die veranderingen in één zin zou moeten weergeven, dan zou ik het zó zeggen: vroeger was het confectie, tegenwoordig maatwerk.

Een jaar of vijfentwintig geleden was de uitvaart nog het resultaat van een korte standaardprocedure. Er was een lievelingsbijbelgedeelte van de overledene of de nabestaanden. Of je koos als dominee iets. En daar omheen werden wat liederen gekozen, meestal de bekende evergreens. De inbreng van familieleden was grotendeels beperkt tot een dankwoord bij het graf.

Dit alles is een stuk persoonlijker geworden. Een uitvaart moet tegenover op de maat van de familie gesneden worden. Dat wil ook zeggen dat de voorbereiding van een uitvaart belangrijker is geworden. Werd vroeger de liturgie al op dag 1 bepaald, tegenwoordig gaan er drie dagen overheen.

Op dag 1 worden de eerste lijnen uitgezet. Meer kun je niet doen. De nabestaanden zijn moe, confuus en er moet op zo’n dag al heel veel geregeld worden. Op dag 2 vul ik dan ook pas met de familie de uitzette lijnen nader in. De familieleden hebben inmiddels kunnen nadenken over muziek, liederen en een eigen inbreng. Maar ook dan gaat er nog geen definitief stempel op. Soms dienen zich namelijk nog kleinkinderen aan (zij zijn meestal niet bij het overleg) of willen de ouders nog graag hun kinderen raadplegen over een mogelijke inbreng. Pas op dag 3 gaat de liturgie naar de drukker. Maar niet nadat de liturgie eerst nog per e-mail ter controle naar de familie is gestuurd. U ziet, we gaan niet over één nacht ijs.

Muziek op CD, zelf uitgevoerde muziek, ‘in memoriams’, gedichten, rituelen zoals het aansteken van kaarsen of strooien van bloemen – het zijn allemaal zaken die ‘erbij’ gekomen zijn. De taak van de predikant is om alles in goede banen te leiden en op elkaar af te stemmen.

Als predikant word je ook steeds meer geconfronteerd met nabestaanden die niets meer met geloof of kerk hebben. Dan moet je zoeken naar een juist evenwicht tussen wat de overledene recht doet en wat de nabestaanden kan helpen het verdriet en de herinnering vorm te geven.

Ronduit moeilijk wordt het als er, om wat voor reden dan ook, spanningen of conflicten zijn tussen familieleden. Die komen er gedurende de dagen voor de uitvaart meestal wel uit. Of ze hebben op de achtergrond een storende rol in het proces richting de uitvaart. Dan wordt er een beroep gedaan op de bemiddelende capaciteiten van een pastor.

Kortom, het regelen, voorbereiden en uitvoeren van een uitvaart vraagt veel tijd. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de vele bezoeken die vaak al zijn afgelegd vóór een overlijden en over de bezoeken die daarna nog aan de achtergebleven partner zullen volgen. Maar is er in de aanloop naar een uitvaart een goed contact ontstaan tussen pastor en familie, dan is er geen dankbaarder werk dan begraven. Ook in het geval van een crematie!