Columns

Column (80) - De beker van Pythagoras

We vieren op dit moment vakantie op Samos, een van de Griekse eilanden pal voor de kust van Turkije. Het is een eiland zonder grote historie. Er is nog een aantal resten te vinden van een tempelcomplex gewijd aan de godin Hera. Die zijn op zich nog wel indrukwekkend. Maar dat is dan ook alles.

Toch heeft Samos een troef die de rest van Griekenland niet heeft en dat is Pythagoras. Iedereen die vroeger op school wiskunde heeft gehad kent zijn naam - van de stelling van Pythagoras. Pythagoras was namelijk wiskundige en werd geboren op Samos. Reden waarom de Samiotische stad Karlovassi de eer te beurt is gevallen om de faculteit wiskunde van de Egeïsche universiteit te mogen herbergen. Het is de enige faculteit op het eiland.

Maar er is nog iets waardoor je als toerist met de neus op de Samiotische feiten wordt gedrukt. En dat is de beker van Pythagoras. Ik moet bekennen dat ik er zelf nog nooit van had gehoord. Maar je struikelt er hier werkelijk over. Je komt hem in elk winkeltje tegen. In de meest uiteenlopende kleuren en uitvoeringen.

Het verhaal achter de beker gaat zo. De arbeiders die in de oudheid werkten aan de waterleiding van Samos kregen elke dag een beker wijn. Maar om nu te zorgen dat iedereen evenveel kreeg werden de zogenaamde beker der gerechtigheid door Pythagoras bedacht. Wie zichzelf teveel inschonk, zou uiteindelijk niets overhouden: de beker liep vanzelf leeg. Met andere woorden: hebzucht straft zichzelf.

Toen ik het verhaal had gelezen, vroeg ik me af: hoe kan dat - een beker die, als hij volgeschonken wordt, vanaf een bepaald punt vanzelf weer leegloopt? Ik kon mijn columngierigheid natuurlijk alleen maar bevredigen door zelf zo'n beker te kopen en het uit te proberen. Ik naar de eerste de beste winkel.

In ons appartement gekomen bekeek ik de beker eens goed. Hij staat op een voetje waar in de onderzijde een gaatje te zien is. In de beker zelf zie je een rechtopstaand staafje dat bevestigd is in de bodem van de beker. Bij dit bevestigingspunt heeft het staafje twee gaatjes. Raadselachtig! Ik besloot de proef op de som te nemen en liet de beker onder de keukenkraan vollopen. En warempel! Toen het water in de beker op een bepaald punt had bereikt, daalde plots het peil. Tot aan de bodem! Het water liep door het gaatje in de voet vanzelf weer weg! Beker helemaal leeg!

Ik was vroeger geen ster in wiskunde. Ik had er geen boodschap aan. Ook niet aan de stelling van Pythagoras. Maar aan de beker van Pythagoras wel! Hoe die precies werkt, weet ik nog niet, maar ik voel hier op Samos al dat er een preek in zit!