Columns

De kerk een bedrijf? (93)

In den beginne was de kerk een gemeenschap van mannen en vrouwen met Christus als levend middelpunt. Toen verplaatste de kerk zich naar Griekenland waar zij een filosofie werd. Vervolgens verplaatste zij zich naar Rome waar zij een instituut werd. Vervolgens verbreidde zij zich over heel Europa waar zij een cultuur werd. En tenslotte verplaatste de kerk zich naar Amerika waar zij een onderneming werd.

Bovenstaand citaat is van Richard Halveston, oud-predikant van de Amerikaanse senaat. Treffende woorden. De kerk lijkt inderdaad weleens een onderneming te worden. Denk alleen maar aan de perikelen in de PKN rond Numeri, het automatiseringsprogramma voor de ledenadministratie. Het werd een mislukking. Nu kan er ook in de kerk weleens iets misgaan. Maar het stak me wel toen ik hoorde dat de mislukking werd vergoelijkt met het argument: ook bij overheid en in het bedrijfsleven gaat het vaak mis met de automatisering. ‘Hoe heb ik het nu?’ dacht ik. ‘De kerk op één lijn met overheid en bedrijfsleven? – het moet niet gekker worden.’

Toch vrees ik dat het niet anders is. Anderzijds: het hoort ook een beetje bij de kerk. Ik bedoel: zij neemt altijd iets over van de haar omringende cultuur. Van de Grieken leerde zij haar geloof filosofisch te verantwoorden. En in het Romeinse Rijk waren ze sterk in juridisch denken en bouwde de kerk met de daar geleende kennis een hecht doortimmerde organisatie. En in Europa werd het christendom een zout dat het deeg van de cultuur doortrok. Met andere woorden: in dit aanpassingsvermogen ligt ook de kracht van de kerk.

Maar dat bedoelde Halveston natuurlijk niet. Hij wilde zeggen dat het kan doorschieten. De filosofie en het instituut en de cultuur en het bedrijfsmatig denken kunnen de eigenlijk kern van de kerk naar het tweede plan drukken. En daar heeft hij een punt. Wat die kern dan is? Om het eens bedrijfsmatig uit te drukken: de core business van de kerk, dat is een netwerk vormen van mensen waarvan Christus het middelpunt is.

Daarom: de gemeenschap is er niet voor de theologie of filosofie, maar andersom. En als het instituut gaat heersen over dit netwerk van mensen, dan is er iets grondig mis. En cultuur is prachtig, maar waar zij de stem van Christus overstemt, daar zijn de mensen als schapen zonder Herder. En de kerk als onderneming? Vooruit maar: ja, de kerk mag ook onderneming zijn. Maar dan het liefst met Christus als ‘directeur’ en de mensen als aandeelhouders. Die directeur heeft overigens een verregaand nederige stijl van leiding geven. Of ze met die stijl in het echte bedrijfsleven zo blij zouden zijn, is sterk de vraag.