Columns

De kluts kwijt (72)

Morgen kiest de synode van mijn kerk een nieuwe scriba. Scriba? Ja, dat is een moeilijk woord voor secretaris, maar in de kerk houden wij van moeilijke woorden. Scriba dus. Zo iemand moet in de kerk tegelijk een soort geestelijk leider en inspirator zijn. Iemand die de boel bij elkaar houdt, zou Job Cohen zeggen. Maar ook iemand die wegen durft te wijzen.

De nieuwe scriba zal Bas Plaisier opvolgen. Plaisier heeft in de jaren dat hij deze taak waarnam zijn sporen verdiend. Hij was de grote stimulator achter de totstandkoming van de Protestantse Kerk in Nederland. Met niet aflatende volharding heeft hij daaraan gewerkt. Daarom verdient hij groot respect. Maar de laatste tijd begon hij naar mijn mening de plank wat mis te slaan. Met als dieptepunt het bericht dat ik vanmorgen las.

Wat is het geval? Van verschillende kanten wordt er op gewezen dat de PKN de laatste tijd teveel op een evangelische en orthodoxe koers ligt. De andere kleuren in het kerkelijk palet zouden overschaduwd worden. Jan Offringa, woordvoerder van het predikantenplatform Op Goed Gerucht, verwoordde deze zorg in dagblad Trouw. Hij vindt dat de PKN het midden van de kerk van zich vervreemd heeft. Vandaag reageert Plaisier. En in niet mis te verstane bewoordingen. Wat zei hij?

Het kwam er op neer dat de middenorthodoxie getalsmatig weinig meer voorstelt, dat ze theologisch nog maar een marginale rol speelt, en dat dit vooral haar eigen schuld is: ze heeft de moderne cultuur onkritisch geaccepteerd en stelt zich niet open voor het waarheidselement in andere kerken. Met andere woorden: wat heeft het midden van de kerk nog in te brengen? ‘Wat heb ik nu aan m’n fiets hangen?’ dacht ik. Want ik voel me middenorthodox, moet u weten (wel met hier en daar een vrijzinnig tintje, maar goed).

Laten we er voor het gemak even vanuit gaan dat Plaisier gelijk heeft, en dat het midden van de kerk in deplorabele toestand verkeert: heeft hij dan gelijk om zijn kaarten te zetten op de evangelische en orthodoxe richting? Welnee, als de middenorthodoxie zwakker zou zijn dan de rest, juist dan zou zij in bescherming genomen moeten worden! Want in de kerk zijn wij er toch aan gehouden om het op te nemen voor de zwakken? Dus: als de analyse van Plaisier klopt, is dat juist geen rechtvaardiging voor zijn standpunt.

Maar Plaisier hééft geen gelijk. Laat ik zijn argumenten nog even nagaan. De middenorthodoxie zou zich niet openstellen voor de vragen van anderen? Als er één richting is waar deze eigenschap slecht ontwikkeld is, is het de zware orthodoxie wel. Teveel aangepast aan de heersende cultuur? Wat te denken van de hype-gevoeligheid van de evangelische richting en haar soms al grote nadruk op emotie en ervaring en simplisme - allemaal zaken die tot de tijdgeest behoren. Een verdampte theologische dominantie? Komt de spraakmakende theologie dan van orthodoxe en evangelische zijde? Plaisier moet die dan toch eens aanwijzen.

Houd me ten goede: het gaat mij niet om een diskwalificatie van andere kerkelijke richtingen. We delen allemaal in dezelfde malaise: we slagen er maar niet in om God in onze cultuur zo ter sprake te brengen dat ook niet-gelovigen er van ophoren. Ook 'mijn' middenorthodoxie deelt in die onmacht. Maar daarom deugen de argumenten van Plaisier niet. Hij kleineert het midden van de kerk. Dat er trouwens helemaal niet zo deplorabel voorstaat als hij schetst. Ik kijk maar naar mijn eigen gemeente: een kerk met eigen vragen en verlegenheden, maar vitaal en veerkrachtig.

Daarom: tijd voor een nieuwe scriba die daar wel oog voor heeft. Gauw vergeten dus. Dan blijft de naam van Bas Plaisier voor altijd verbonden met het kunststukje dat hij in de afgelopen jaren geleverd heeft: de vorming van een veelkleurige PKN.