Columns

De Drie-eenheid

Je hoort er niet zoveel meer over: over de Drie-eenheid. Nu kun je zeggen: dat hoort ook zo – dogma’s moeten niet verkondigd of besproken worden, ze vormen de stille achtergrond van het geloof. Dat zal waar zijn. De stelregels van de kerk zijn als het ware de grammatica van haar spreken. En over grammatica spreekt je niet, je past haar toe.

Daarom komt de Drie-eenheid misschien alleen nog ter sprake als zij bestreden wordt. Dan staat er meestal een aantal broeders (want het zijn meestal broeders) op om het geloofsgoed te verdedigen. Maar ook in veel orthodoxe kringen lijkt de Drie-eenheid mij eerlijk gezegd ook niet altijd een levende stelregel meer. Ze functioneert, om zo te zeggen, vaak slechts als een steunbalk voor iets anders, namelijk voor de goddelijkheid van Christus. Het lijkt alsof vooral die overeind moet worden gehouden.

Wanneer ik het goed zie, wordt het gelovig spreken steeds christocentrischer. Om het populair te zeggen: het is Jezus voor en Jezus na. Dat heeft iets engs. De breedte van het geloof valt dan weg. Het lijkt alsof God maar op één manier tot ons komt. De boodschap van het geloof wordt dan ook al snel versmald tot het persoonlijk heil voor individuen. En dat heil is meestal dan ook gebonden aan een kerk of geloofsgemeenschap.

Nu is dat tot op zekere hoogte niet verkeerd. De kerk is een van de belangrijkste kruispunten in het verkeer tussen God en mensen. En Jezus is in het christelijk geloof de scharnier waarover de deur naar God opengaat. Of – met een ander beeld – de romp van het geloof. Maar dan zijn de Vader en de Geest de vleugels. En zonder vleugels komt ook de romp niet van de grond.

Waarom ik zo hecht aan het drievoudig spreken over God? Omdat de theoloog Van Ruler mij geleerd heeft dat de Drie-eenheid onlosmakelijk verbonden is met de waardering voor het stoffelijke (ook het materiële hoort bij Gods schepping) en met de vernieuwing van de wereld (de Geest is de Herschepper van de hele werkelijkheid). Er is dus meer dan alleen de kerk en het zielenheil van individuen.

Moderne gelovigen hebben meestal moeite met dogma’s. Begrijpelijk. In de praktijk zijn ze nogal eens gebruikt als meetlatjes om er de ander de maat mee te meten. Maar de grote dogma’s van de kerk vormen – om met de Australische dichter Les Murray te spreken – een sublieme poëzie. Niet bedoeld om het geheimenis van God te ontraadselen of te verklaren, maar om dat geheimenis te bewaren en uit te drukken. Die poëzie gaat mij te veel ontbreken in de kerk. Als modern gelovige zeg ik dan ook: niet alleen de moderne gelovigen, ook de orthodoxen moeten orthodoxer worden!