Columns

Een nieuw liedboek (87)

Er komt nieuw liedboek in de protestantse kerken. Het oude dateert al van een jaar of 35 geleden. En de ontwikkelingen hebben sindsdien niet stilgestaan. Er is een wildgroei van liederen ontstaan. Ook omdat het huidige Liedboek voor de Kerken, ondanks de indrukwekkende staat van dienst, in de praktijk tekorten vertoonde. Zo ontbreken er liederen voor kinderen en jongeren. En mensen van evangelische snit vonden er ook te weinig van hun gading.

Daarom plukken veel kerkelijke gemeenten her en der liederen uit de meest uiteenlopende bundels. Of ze gebruiken de Evangelische Liedbundel of Geroepen om te zingen. Of ze maakten zelf een bundel voor eigen gebruik. Kortom, er ontstond een onoverzichtelijke, veelkleurige praktijk. Zozeer dat zelfs lange tijd gedacht werd dat een nieuw liedboek er niet in zat: de gegroeide veelkleurigheid zou niet meer te vangen zijn onder één paraplu. Toch waagt men het er nu op. De plaatselijke kerken worden geconsulteerd en iedereen mag zijn zegje doen: wat voor soort liedboek moet het worden? Wel, ik wil ook wel een duit in de zak doen.

Zie het kerklied als een vorm van communicatie. Binnen de communicatiewetenschappen wordt wel onderscheid gemaakt tussen zendergerichte communicatie en ontvangergerichte communicatie. Zendergerichte communicatie is een vorm van communiceren waarbij de degene die een boodschap uitzendt zich alleen maar bekommert om hoe hij denkt dat de boodschap gebracht moet worden. Óf en hóe het bij de ander overkomt is van minder belang. Ontvangergerichte communicatie is het omgekeerde. Degene die de boodschap uitzendt is vooral geïnteresseerd in het effect bij de ontvanger. Daar wordt alles op aangepast. Gevolg is dat het niveau van de inhoud weleens te lijden heeft.

Mijn indruk is dat ‘officiële’ lieddichters en kerkmusici weleens teveel opgesloten zitten in een cultuur van zendergerichte communicatie. Hoe het gewone kerklid hun liederen beleeft lijkt van ondergeschikt belang. Eén criterium spant de kroon: het lied moet muzikaal en poëtisch kwaliteit hebben. Maar veel gemeenteleden hebben het gevoel dat liederen te moeilijk zijn of geen stem geven aan hun geloof.

Van de weeromstuit is daardoor een tegenbeweging op gang gekomen van liederen die vooral ontvangergericht zijn. Het zijn laagdrempelige liederen waarin een directe beleving centraal staat en die lekker in het gehoor liggen. Maar nadeel daarvan is dat dergelijke liederen vaak eendagsvliegen zijn, soms bedroevend van niveau en vooral een ik-gerichte spiritualiteit ademen.

Toch zal ik er niet snel op afgeven. Ik denk dat de officiële liedcultuur deze praktijk heeft opgeroepen door te lang zendergericht te blijven. Daardoor kreeg zij iets belerends. Wat weer tot gevolg had dat het kerklied zich in een impasse bevindt. Wanneer er een nieuw liedboek komt zou ik dan ook willen pleiten voor liederen die het creatieve midden weten te vinden tussen enerzijds de zaak van het Heilige en anderzijds de mensen die wekelijks in de kerkbanken hun geloof in- en uitzingen. Zijn die liederen niet te maken of te vinden, dan moet het nieuwe liedboek ruimte bieden aan liederen van beiderlei soort. Ik zou niet de eerste zijn die daarvoor pleit. Bij de samenstelling van het bestaande Liedboek pleitte uitgerekend Willem Barnard voor opname van liederen van Johannes de Heer.