Columns

Hoezo saai? (slot) (83)

Als dominee hoor je de klacht tijdens je loopbaan vele malen: ‘Kerkdiensten zijn zo saai!’ Ik heb er zelf ook aan meegedaan toen ik jong was. En daarom heb ik mij tijdens mijn predikantschap altijd beijverd voor aansprekende vormen en taal. Ik ben er dan ook voor dat elke dominee een aantal jaren geschoold wordt in de communicatiewetenschap. Want het enige ‘product’ dat de kerk heeft is communicatie en daar moet ze dus goed in zijn. Dat vraagt een wijze van communiceren die gevoelig is voor de ontvanger.

Maar tegelijk – en ik realiseer me dat dit absurd klinkt – móet een kerkdienst ook iets saais hebben. Zo’n opmerking geldt in deze tijd bijna als vloeken in de kerk. Maar ik bedoel dit. Het evangelie is wel gratis, maar niet goedkoop. Het heeft een kant die haaks staat op onze wensen. Het sluit niet klakkeloos aan bij wat wij willen. Het vraagt ook iets van ons. Het draagt een geheim met zich waarvoor je ogen open moeten gaan. Het evangelie doet wel een beroep op onze verbeelding, maar het vraagt een bekeerde verbeelding. God bouwt wel een brug naar ons, maar vraagt tegelijk van ons een sprong. Vóór die sprong houdt alles wat met het geloof te maken heeft iets saais en wereldvreemds.

Meestal wordt de genoemde sprong betrokken op de inhoud van de geloofsboodschap. Dat wekt de suggestie dat wij wat de vorm betreft ons wel kunnen aanpassen aan de behoeften. Maar ik geloof niet in die tweedeling. Ook in de kerk geldt in zekere zin: the medium is the message. De boodschap zit voor een deel al in de vorm. Als wij de omgang zoeken met de God die woont in een ontoegankelijk licht, dan passen daar geen vormen bij die alleen maar gebouwd zijn op oppervlakkige boodschappen die erin gaan als koek. Die omgang vraagt inwijding en toewijding. En met toewijding bedoel ik: overgave en volharding. Ook als onze wensen even niet ‘bediend’ worden.

Ik weet dat deze visie het tij niet mee heeft. De jongeren van vandaag groeien op in een overvloed aan informatie. De ‘zachte’ en tegendraadse boodschap van de kerk wordt in die schreeuwerige concurrentie al snel overstemd. Daardoor staat het christendom onder druk om haar boodschap ook te brengen in zwart-wit tonen en met sounds en bites. Alleen dan zou zij in de kakofonie nog gehoord worden. Maar ik acht dat een dwaalweg. Het christendom verkoopt zich in dat geval aan de tijdgeest.

Wie mijn CD-kast zou inspecteren ziet niet veel kerkelijke of klassieke muziek. Er staat overwegend pop en jazz. Ik speel het (op bescheiden schaal) zelf. En ik loop met mijn kinderen en vrienden heel wat pop- en jazzconcerten af. Als u dat weet zult u misschien denken dat ik deze voorkeur meeneem de kerk in. Maar het tegendeel is het geval. In de kerk moeten we het gevoel hebben dat wij op heilige grond staan. Kerkdiensten moeten iets hebben van de Grieks-orthodoxe dienst waarmee dit drietal columns begon. Saai? Misschien is die saaiheid wel de spiegel waarin wij geconfronteerd worden met onze eigen leegheid. Wie daar voor wegloopt, vlucht weg van de plek waar God wil wonen. Want juist daar, in de verstilde ruimte van een hart dat openstaat, kan Gods Woord opstaan met kracht.