Columns

Oefening baart vrijheid (77)

Ik speel piano. Niet dat ik er goed in ben. Ik heb ooit twee jaar orgelles gehad, zoals dat vaak bij gereformeerde jongetjes ging, maar meer ook niet. Geen kei dus. Maar dat maakt mij niet uit. Het gaat om het plezier van het spelen.

Ik speel overigens geen kerkelijke of klassieke muziek. Dat zou je bij een dominee misschien wel verwachten. Ik luister er wel graag naar. Maar wat zelf spelen betreft ligt mijn hart bij popmuziek en (de laatste jaren zelfs steeds meer) bij jazz. Het probleem was alleen: ik bleef aan mijn bladmuziek gebonden. Met jaloezie keek ik naar mensen die op het gehoor een melodie kunnen spelen en kunnen improviseren. Vooral bij jazz is die vaardigheid eigenlijk een vereiste. Dat ging steeds meer kriebelen. Daarom nam ik me niet lang geleden voor om weer eens wat bij te leren.

Een zwager van me, die zelf zeer verdienstelijk trompet speelt, raadde me aan om vooral toonladders en de bijbehorende akkoorden te leren. Zo gezegd, zo gedaan. Ik wat boeken aangeschaft over het leren van improvisatiespel en ik ging aan de slag.

Toonladders – ik heb ze nooit geleerd. Het leek me altijd het meest saaie wat er was. Maar nu zie ik: had ik ze maar eerder geleerd! Want het gekke is dat, hoe meer regels je beheerst, hoe vrijer je wordt. Dat geldt natuurlijk ook voor heel veel andere dingen. Ik heb bijvoorbeeld tijdens mijn studie theologie nooit de vervoegingen van het Hebreeuwse werkwoord hoeven leren. Onze professor had een boek geschreven waarin je die gemakkelijk na kon zoeken. Maar daardoor ben ik bij het lezen van Hebreeuws tot op de dag van vandaag aan dat boek gebonden! Collega’s die vroeger de rijtjes wél domweg uit hun hoofd moesten leren, houden levenslang een voorsprong op mij. Ze zijn veel vrijer. Zo is het ook met muziek en toonladders. Wie ze kan dromen, wordt veel vrijer in zijn spel. Je leert, om zo te zeggen, te vliegen.

Vrijheid wordt in onze tijd vaak vereenzelvigd met ongebondenheid en spontaniteit. Maar dat is dus een bedrieglijke suggestie. Het wekt de gemakzucht in de hand. En het belangrijkste: je blijft gebonden aan je beperkingen. Zo vrij is ‘vrij’ dus niet altijd!

Met het geloof is het niet anders. Veel mensen willen tegenwoordig op een spontane en ongebonden manier geloven. Ze hebben voor een deel gelijk: geloven hoort een mens vrijer te maken. Gelovigen die vast zitten aan de ‘bladmuziek’ van het geloof, aan wat voorgeschreven is, maken dan ook vaak een krampachtige indruk. Maar vergis je niet: de vrijheid van het geloof komt je niet aangewaaid. Ook daarin moet je je oefenen. Geen geloof zonder regels. Het gaat niet om die regels. Ze vormen slechts een soort startbaan. Maar wie die niet gebruikt, leert nooit vliegen. Alleen oefening baart vrijheid. Ook de godsdienstoefening!