Columns

Paulus en de kruisvaarders

Als je (zoals wij) elk jaar een ander Grieks eiland bezoekt, gaat het opvallen: bijna overal vind je vestingen die zijn gebouwd door de kruisvaarders. Van de geschiedenislessen op de lagere school hield ik van de kruistochten een beeld over van - ja, het woord zegt het al: tochten. Kruisvaarders gingen op reis om zogenaamd Jeruzalem te bevrijden en keerden - zo was mijn beeld - na gedane zaken weer terug.

Maar inmiddels weet ik beter. De kruistochten waren in werkelijkheid de exponenten van een imperialistische politiek met als doel de overheersing van het Midden-Oosten. De kruisvaarders kwamen om te blijven. Daarom vind je in het hele Middellandse Zeegebied burchten die bedoeld zijn voor de lange termijn.

Op Kos is er ook zo'n burcht. Hij ligt aan de haven bij de plataan van Hippocrates, de beroemde dokter wiens naam verbonden is met de eed die beginnende artsen af moeten leggen. Hippocrates leefde en werkte op Kos, en hield - vertelt men - consult onder de plataan. Maar het gaat mij nu niet om hem, maar om de kruisvaarders. En om Paulus. Van hem gaat hier namelijk het verhaal dat hij onder diezelfde plataan van Hippocrates, ver voordat de burcht van de kruisvaarders er stond, ook op Kos voor het eerst het evangelie verkondigde.

Paulus en de kruisvaarders - een groter tegenstelling is niet mogelijk. Paulus, de kwetsbare enkeling die vanuit Jeruzalem de wereld introk om op niet aflatende wijze het evangelie van Jezus Christus, de gestalte van Gods liefde, te verkondigen. De kruisvaarders waren zijn complete tegenbeeld: ze vormden een leger van tot de tanden toe gewapende ridders en voetvolk die naar Jeruzalem trokken om er bloedbaden aan te richten en om de regio in te lijven. En dat alles in de naam van diezelfde Christus die nu juist had afgeraden te doen wat zij deden. Ze schreven inktzwarte bladzijden in het boek van de kerkgeschiedenis.

Tussen Paulus en de kruisvaarders zitten pakweg duizend jaar. Nog eens duizend jaar verder leven wij. In onze tijd spreken islamieten nog steeds over de westerse landen als de ' kruisvaarders'. Het trauma zit kennelijk diep. Begrijpelijk. Er wordt weleens gewezen op het feit dat overal waar de islam grenst aan een andere cultuur er problemen zijn. En dat is ook vaak het geval. Maar het christendom heeft die tijd ook gehad. Een ring van burchten is daarvan nog steeds een van de tekenen. 'Hoe halen wij Paulus en zijn boodschap van liefde weer onder de lagen van die geschiedenis vandaan? Zal het christendom ooit genezen van zijn zwarte zijde?' dacht ik mijmerend onder de plataan van Hippocrates.