Columns

‘Wees niet bang’ (63)

‘Stel dat God bestaat, welke houding past er dan bij God?’ vroeg ik aan een groep jongvolwassenen. ‘Beeldt het eens uit.’ - Ik had die vraag niet van mezelf, maar uit een handboek voor de geloofscursus die deze jonge mensen volgen. We stonden in een kring. Na mijn vraag namen ze allemaal een houding aan. De één tuurde naar beneden. De ander vormde zijn handen tot een schaal. Een derde stak een nodigende hand uit. Allemaal verschillende houdingen die pasten bij hun beeld van God.

Toen stelde ik de vraag: ‘Stel dat God nu deze zaal binnen zou lopen, welke houding zou jij dan aannemen?’ De reacties vond ik verrassend. Eentje maakte zich heel klein, en een ander sloeg de handen voor het gezicht en de rest nam een terugdeinzende houding aan. Het waren allemaal reacties van schrik en huiver. Verrassend, schreef ik, want dat had ik niet verwacht. En toch was ik er, hoe gek het misschien ook klinkt, wel een beetje blij mee.

Er is een tijd geweest dat veel gelovigen een beeld van een dreigende God hadden. Een beeld van: ‘Pas op, hoor! God ziet alles!’ Maar de slinger sloeg door naar de andere kant. God als boeman veranderde in God als een oersinterklaas van wie je niets te duchten hebt. God heeft immers het beste met je voor. Maar zo werd God op den duur misschien wel wat teveel een god op onze maat. Een god die ons goed uitkomt. Een verlengstuk van onze eigen wensen en behoeften. Ik had eerlijk gezegd de verwachting dat deze jonge mensen een dergelijk beeld van God zouden hebben. Ze zijn er immers mee groot geworden. Maar het bleek anders.

Diep van binnen bleek in deze jongeren onbewust het besef te leven van wat Mozes, Jesaja, Jeremia, Zacharias en vele andere Bijbelheiligen daadwerkelijk overkwam toen God aan hen verscheen, namelijk ontzetting. En trouwens niet alleen Bijbelheiligen. Negentig jaar geleden schreef ene Rudolf Otto een boek met als titel ‘Het heilige’. Het boek is nog steeds een standaardwerk over religieuze ervaringen dwars door alle religies heen. Otto ontdekte in die veelheid van ervaringen een constante. In alles ging het om ervaringen van een fascinerend maar tegelijk huiveringwekkend mysterie. Met andere woorden om iets dat aantrekt maar ook angst aanjaagt.

Moeten mensen dan bang zijn voor God? Nee, want als in de Bijbel aardbewoners hemelingen ontmoeten worden ze telkens gerustgesteld met de woorden: ‘Wees niet bang’. Uit de mond van Nico ter Linden heb ik weleens opgetekend dat deze woorden 365 keer in de Bijbel worden gebruikt: net zoveel keer als er dagen zijn. Maar wie bij die woorden denkt: ‘Dat is toch vanzelfsprekend! Uiteraard hoeft niemand voor God terug te deinzen’ – zo iemand heeft het niet begrepen. Het is nooit vanzelfsprekend. Wij hebben God niet in onze zak.